Röportajlar

Zatürre aşısı olalım mı?

Prof. Dr. Özgür Karcıoğlu

Pnömokok nedir?

Pnömokoklar; çocuklarda, yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış erişkinlerde ciddi hastalık ve ölüm oranı yüksek seyreden enfeksiyonlara neden olurlar. Bu aile içinde en önemlisi olanStreptococcuspneumoniae’nın 90 dan fazla serotipi vardır. Bu bakteri sıklıkla solunum yollarımızda ağız ve boğazımızda herhangi bir belirti vermeden çoğalıp yerleşir (kolonize olur).

Figür. Streptokokların mikroskopik görünümü.

Neye yol açar?

Pnömokok hastalığına yakın temas yoluyla kişiden kişiye yayılabilen bakteriler neden olur. Aşağıdaki dokuların enfeksiyonlarına yol açar:

• Kulak enfeksiyonu (akut otit)

• Akciğerler (zatürre),

• Kan (bakteriyemi) ve

• Beyin ve omurilik zarları (menenjit).

Pnömokokal menenjit sağırlığa ve beyin hasarına neden olabilir ve bu menenjite yakalanan yaklaşık 10 çocuktan birinde ölüm kaçınılmaz olur.

Tek başına mı görülür?

Hem evet hem de hayır, İnfluenza salgınlarında %25 ila 50 arasında pnömokoklar ile birliktelik, yani koenfeksiyon olduğu bilinmektedir.

Her pnömokok hastası aynı şiddette mi geçirir?

Hayır. Hastaların önemli bölümü hafif geçirirken bir bölümü invazivpnömokok hastalığı (İPH) dediğimiz şiddetli formu nedeniyle ciddi tedavi alması gerekecektir. Yetişkinler içinde bu grubun aşılanması önerilir.  Herkes pnömokok hastalığına yakalanabilir ancak 2 yaşın altındaki çocuklar, 65 yaş ve üstü yetişkinler, bazı tıbbi durumları olan kişiler ve sigara içenler en yüksek risk altındadır.

IPH için yüksek riskli gruplar

• HIV enfeksiyonu

• Kronik böbrek yetmezliği, nefrotiksendrom

• Kanser (solid ve hematolojik)

• Transplantasyongeçirenler (Böbrek, karaciğer vb)

• Otoimmün hastalıklar

• İmmünsüpresif tedavi ve uzun süreli kortikosteroid kullananlar

• Primerimmün yetmezlikler

Bu grupların dışında diyabetliler, dalağı olmayanlar (aspleni), siroz gibi kronik karaciğer hastaları, kalp hastaları, alkolizm tanılılar da riskli gruptadır. Bunun yanında huzurevi kreş gibi ortamlarda kalanlar ve zaman geçirenler, sağlık çalışanları da riskli kabul edilir.

Bu aşı neden gerekli?

Aşılama hem çocukları hem de yetişkinleri pnömokok hastalığından koruyabilir. Pnömokokenfeksiyonlarının penisilin ve diğer ilaçlarla tedavisi artık eskisi kadar etkili değildir, çünkü hastalığı yapan bakterinin bazı alt-türleri (suşları) bu ilaçlara direnç kazanmıştır. Bu nedenle aşılama yoluyla hastalığın önlenmesi daha da önemli olmuştur. Ortalama 63 yaşında bir erkeğin 10 yıllık sağkalımıpnömokokpnömonisi olmasıyla %30 kadar azalmaktadır (Sandvall B, et al. ClinInfectDis 2013;56:1145–46). ABD’de aşı yapılması ile birlikte çocuklarda şiddetli pnömokok hastalığı % 88 oranında düşmüştür.

Hangi hastalıklar için aşı yapılıyor?

Aşı ile önlenebilir hastalıklar içinde influenza, pnömokok, zona olarak bildiğimiz HerpesZoster ve Boğmaca (Pertussis) ön plandadır (Şekil: Solda sıklık, sağda maliyet oranları) .

PolisakkaridPnömokok Aşısı (PPA23 ): İnvaziv hastalığa (IPH) en sık neden olan 23 pnömokok antijenini içerir:

1997: 2-64 yaş arasında; risk faktörleri olanlara önerildi

2010: >65 yaşa önerildi

13 değerli konjugepnömokok (PCV13/ KPA13) aşısı-Etkinliği daha yüksek

2010: 2 ay-5 yaşa önerildi

2011: >50 yaşa önerildi

2012:>19 yaş (immunsupresyon, BOS kaçağı, aspleni, kohlearimplant)

2014: KPA 13 ile >65 yaşa önerildi

Aşılar: KonjugePnömokok Aşıları (PCV 13/ KPA13)

Tüm dünyada görülen pnömokokenfeksiyonları yaklaşık 20 serotipden kaynaklanır. Pnömokoklarda “kapsül polisakkaridi” en önemli hastalık (virülans) faktörüdür. Bu nedele de kapsül polisakkaridine karşı gelişen antikorlar koruyucudur.

23 serotiplipolisakkaritpnömokok aşısının (PPA / PPSV23) erişkin ve çocukları invazivpnömokok hastalıklarından koruduğu, ancak 2 yaş altında etkili olmadığı ve bakterinin çoğalmasını engelleyemediği bilinmektedir.

Bu enfeksiyonları önlemek amacıyla geliştirilen aşılar, polisakkarit ve konjugepnömokok aşıları olmak üzere ikiye ayrılır. Konjuge aşılar, nontoksin proteinlerin polisakkarit antijenlere entegre edilmesiyle üretilir.Daha uzun süreli immünojenite, kolonizasyonu azaltma, bebeklerde ve yaşlı popülasyonda etkinlik gibi avantajları vardır.

Kimler aşılanmalı?

  1. Örnek: 30 yaşındayım, bildiğim önemli bir hastalığım yok. Aşı olmalı mıyım?

Bu aşıların sağlıklı erişkinlerde kullanımı önerilmemektedir.Komorbid/yandaş hastalıklarınız varsa hekiminiz ile birlikte konuyu değerlendirebilirsiniz.

  • Örnek: Çocuklarda yapılmalı mı?

2 yaş üzerindeki çocuklarda önerilir. Dünya’da ve ülkemizde rutin çocuk aşı programına girmiştir.

Aşılama şeması nasıldır?

PCV13 rutin olarak 2, 4, 6 ve 12-15 aylık çocuklara yapılır. Ayrıca yüksek risk grubuna girmenize neden olan sağlık sorunları olan 2 ila 64 yaş arasındaki kişilere, bunun yanında 65 yaş ve üzeri tüm yetişkinlere önerilir. Hekiminiz ile görüşerek kendinize uygun programı yapmalısınız. Alttaki şema size yol gösterecektir.

CentersforDisease Control andPrevention. MMWR MorbMortalWklyRep 2014;63:822–5. 2. CentersforDisease Control andPrevention. MMWR MorbMortalWklyRep 2012;61:816–19.

Karşılaştırma: PCV13 ile PPSV23’ü karşılaştırırsak birçok yönden PCV13’ün daha avantajlı olduğu görülmektedir.

Aşılanacak kişide dikkat edilmesi gereken bir şey var mı?

Öncelikle daha önce başka aşılara, özellikle pnömokok aşılarına allerjisi olmuş, anafilaksi dediğimiz yaşamı tehdit eden reaksiyon öyküsü olan kişilere dikkatli olunmalı veya hiç yapılmamalıdır. Konuyu hekiminiz ile görüşünüz. Aşılanacak kişinin o anda ateşli, grip enfeksiyonlu olması durumunda da aşı ertelenir.

Aşı uygulaması için notlar: Her iki aşı da 0.5 mL doz olarak İM uygulanabilir, ek olarak PPSV23 ciltaltı (subkutan) da verilebilir, intradermal kullanımdan kaçınılmalıdır. Diğer aşılarla birlikte kullanımı gerekirse, farklı enjektör ile farklı bölgelere uygulanır. İnfluenza aşısıyla birlikte kullanılabilir, etkinliğini değiştirmez

Aşıdan sonra yan etki beklenir mi?

Evet, yalnızca hafif etkiler beklenebilir. Çocuklarda bildirilen en yaygın sorunlar, uyku hali, geçici bir iştahsızlık, enjeksiyonun yapıldığı yerde kızarıklık veya duyarlılık (yaklaşık iki çocuktan birinde) ve enjeksiyonun yapıldığı yerde şişlik ile birlikte hafif ateş (yaklaşık üç çocuktan birinde) yüksek ateş (20 çocuktan birinde) görülebilir.

Yetişkinlerde ise grip-benzeri yakınma ve bulgular, hafif ateş, yorgunluk, baş ağrısı, titreme veya kas ağrısı;ayrıca enjeksiyonun yapıldığı yerde ağrı, kızarıklık ve şişlik görülebilir. İki-üç günden sonra devam etmesi beklenmez.